Nhiều bố mẹ than thở rằng con ngồi vào đàn được 10 phút là ngọ nguậy đòi xem điện thoại. Nhưng bạn có để ý, bé lại có thể ngồi hàng giờ để hát theo một bài hát yêu thích, hay vỗ tay, lắc lư theo điệu nhạc quảng cáo trên TV? Thực ra, những hành động nghe có vẻ “nghịch ngợm” đó lại chính là những viên gạch đầu tiên xây dựng nền tảng cho việc đọc sách sau này.

Nghiên cứu từ Kindermusik – một chương trình giáo dục âm nhạc sớm nổi tiếng – đã chỉ ra rằng: trẻ cần được hát cho nghe, được hát lại, được vỗ tay, bật nhảy, vận động, lắng nghe và phản hồi. Tất cả những khoảnh khắc nhỏ bé đó tạo nên một nền móng vững chắc cho khả năng đọc hiểu trước khi trẻ cầm đến một cuốn sách.

Vậy cụ thể, bố mẹ có thể làm gì để giúp con xây dựng nền tảng đó ngay tại nhà? Dưới đây là 5 chiến lược đơn giản mà hiệu quả, áp dụng cho cả em bé sơ sinh, trẻ mới biết đi và trẻ mẫu giáo.

1. Hát cho con nghe: Không chỉ là lời ru

Đừng nghĩ rằng hát cho con nghe chỉ đơn thuần là ru ngủ. Khi mẹ hát, con đang được nghe một chuỗi âm thanh có giai điệu, có nhịp điệu, có vần điệu. Đây là lúc não bộ của con bắt đầu nhận diện các âm thanh khác nhau, tiền đề cho việc nhận diện mặt chữ sau này.

Hãy hát thật nhiều, hát những bài hát thiếu nhi vui nhộn, hát cả những bài hát tự nghĩ ra khi đang tắm cho con, khi chơi cùng con. Quan trọng là con được nghe giọng hát của mẹ, được nhìn thấy khuôn miệng mẹ khi phát âm. Điều này giúp con học cách phát âm, học ngữ điệu, và dần dần, con sẽ bắt chước và hát theo.

2. Vỗ tay, bật nhảy: Nhịp điệu là nền tảng của ngôn ngữ

Khi bố mẹ vỗ tay, dậm chân, hay bế con nhún nhảy theo nhạc, con đang được trải nghiệm nhịp điệu. Nhịp điệu không chỉ là yếu tố âm nhạc, mà còn là yếu tố quan trọng trong ngôn ngữ. Việc con cảm nhận được nhịp, biết khi nào nhanh, khi nào chậm, khi nào dừng lại chính là tiền đề để con học cách ngắt câu, ngắt từ khi nói và đọc.

Bạn có thể thấy con thích thú khi được bố bế lên và xoay vòng vòng theo điệu nhạc, hay tự mình nhún nhảy theo bài hát trên tivi. Đừng ngăn cản, hãy cùng con vận động. Hãy bật một bài nhạc thiếu nhi có tiết tấu rõ ràng và cùng con vỗ tay, lắc lư. Đây là cách tuyệt vời để con kết nối âm thanh với chuyển động.

3. Trò chơi vần điệu: Gieo hạt cho ngôn ngữ

Những bài đồng dao, câu vè, những trò chơi như “Dung dăng dung dẻ”, “Chi chi chành chành” chính là những “bài tập” tuyệt vời cho việc học đọc sớm. Vì sao ư? Vì chúng chứa đầy vần điệu, và nhận diện vần điệu là một trong những kỹ năng nền tảng của việc đọc.

Khi con nghe và lặp lại những vần điệu, con đang học cách phân tích âm thanh trong từ. Con nhận ra “con bướm” và “con chuồn chuồn” có cùng vần “uôn”. Dần dần, con sẽ áp dụng kỹ năng này khi học đọc: con sẽ dễ dàng nhận ra từ “bà” và “cà” khác nhau ở âm đầu.

Hãy dành thời gian chơi các trò chơi vần điệu với con. Đọc thơ cho con nghe, đọc những câu vè, vừa đọc vừa làm động tác minh họa. Con sẽ học được rất nhiều từ việc này.

4. Lắng nghe và phản hồi: Con học cách “đối thoại” với âm thanh

Đừng chỉ bật nhạc cho con nghe một cách thụ động. Hãy tương tác với con qua âm nhạc. Hãy tạo ra những trò chơi như: mẹ hát một câu, con hát lại câu đó. Hay mẹ gõ một nhịp, con phải gõ lại đúng nhịp đó. Đây là cách để con học cách lắng nghe một cách chủ động và phản hồi lại.

Khi con biết lắng nghe và phản hồi, con đang phát triển khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin. Đây là những kỹ năng cực kỳ quan trọng khi con bắt đầu học đọc: con cần lắng nghe âm thanh của chữ cái, lắng nghe câu chuyện, và phản hồi lại bằng cách diễn đạt suy nghĩ của mình.

Hãy bắt đầu từ những trò chơi đơn giản. Khi con còn bé, mẹ có thể hát “Mẹ yêu bé” và chờ bé cười, bé ê a. Khi con lớn hơn, hãy chơi trò “hát đối đáp” hoặc “vỗ tay theo nhịp”. Con sẽ vô cùng thích thú khi được tham gia vào “cuộc trò chuyện” bằng âm nhạc.

5. Kiên nhẫn: Mỗi đứa trẻ có một tốc độ riêng

Điều quan trọng nhất mà bố mẹ cần nhớ là: mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt. Có bé hát rõ lời từ rất sớm, có bé lại thích vỗ tay hơn. Có bé thích nghe nhạc cổ điển, có bé lại thích những bài hát nhí nhảnh. Đừng so sánh con mình với con người khác, và đừng tạo áp lực cho con.

Hãy kiên nhẫn đồng hành cùng con. Hãy biến âm nhạc thành một phần tự nhiên của cuộc sống gia đình. Bật nhạc khi con chơi, khi con ăn, khi con tắm. Hát cho con nghe mỗi ngày, dù chỉ vài phút. Điều quan trọng là con cảm nhận được niềm vui từ âm nhạc, chứ không phải là con phải đạt được một kỹ năng nào đó.

Hãy nhớ rằng, mỗi lần con vỗ tay, lắc lư, hát theo, con đang xây dựng những “viên gạch” cho nền tảng đọc sách của mình. Và điều tuyệt vời nhất là, con đang học mà không hề hay biết, bởi vì con đang được chơi, được vui đùa cùng bố mẹ.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay, với một bài hát, một điệu vỗ tay, một trò chơi vần điệu. Con sẽ yêu thích, và bố mẹ sẽ ngạc nhiên với kết quả đạt được.